नागपूर : पाणी हे जीवनासाठी अत्यावश्यक असले तरी ते योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने न पिल्यास आरोग्यावर दुष्परिणाम होऊ शकतात, असे आयुर्वेदतज्ज्ञ सांगतात. अनेकांना सकाळी उठल्याबरोबर पाणी पिण्याची सवय असते; मात्र ते कसे आणि किती प्यावे, याबाबत जागरूकता कमी दिसून येते.
आयुर्वेदात सकाळी रिकाम्या पोटी पाणी पिण्याच्या प्रक्रियेला ‘उषापान’ असे म्हटले जाते. ब्रह्ममुहूर्तावर, म्हणजे सूर्योदयापूर्वी पाणी पिणे शरीरासाठी लाभदायक मानले गेले आहे. तज्ज्ञांच्या मते, उठल्यानंतर तोंड न धुता १ ते २ ग्लास पाणी हळूहळू पिण्याने पचनसंस्था सक्रिय होते. काही जण हळूहळू प्रमाण वाढवत एक लिटरपर्यंत पाणी पितात.
थंड पाण्यापासून सावध
सकाळच्या वेळी फ्रिजमधील थंड पाणी पिणे टाळावे, असे आयुर्वेद सांगतो. कोमट पाणी पिल्याने आतड्यांची हालचाल सुधारते, शरीरातील साचलेले द्रव्य बाहेर पडण्यास मदत होते आणि चयापचय क्रिया वेगवान होते. त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवण्यासही मदत होऊ शकते.
तांब्याच्या भांड्यातील पाण्याचे महत्त्व-
रात्रभर तांब्याच्या भांड्यात ठेवलेले पाणी सकाळी पिणे आरोग्यासाठी उपयुक्त मानले जाते. तांब्यातील सूक्ष्म गुणधर्म पाणी शुद्ध ठेवण्यास सहाय्य करतात, असे पारंपरिक मानले जाते. यामुळे शरीरातील वात, पित्त आणि कफ यांचे संतुलन राखण्यास मदत होते, असा आयुर्वेदीय दावा आहे.
उभे राहून पाणी पिणे टाळा
घाईगडबडीत उभे राहून किंवा एकदम मोठ्या घोटांनी पाणी पिण्याची सवय अनेकांना असते. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, पाणी नेहमी बसून आणि हळूहळू घोट घेत पिणे योग्य ठरते. यामुळे लाळ पाण्यात मिसळून पचनक्रियेला मदत होते आणि आम्लपित्ताचा त्रास कमी होऊ शकतो.
जेवणानंतर लगेच पाणी नको
जेवण झाल्यानंतर त्वरित जास्त प्रमाणात पाणी पिणे टाळावे. जेवण आणि पाणी यामध्ये किमान ३० ते ४५ मिनिटांचे अंतर ठेवणे हितावह असल्याचे आयुर्वेदात नमूद आहे. अन्यथा पचनसंस्थेवर ताण येऊ शकतो.
आरोग्य चांगले राखण्यासाठी केवळ पाणी पिणे पुरेसे नाही, तर ते योग्य वेळी आणि योग्य प्रकारे पिणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. साध्या सवयींमध्ये बदल करून निरोगी जीवनशैलीकडे वाटचाल करता येऊ शकते.