वजन कमी करण्याची औषधे: फायदे की लपलेला धोका? हाडांच्या आरोग्यावर काय परिणाम होतो?

आजच्या धकाधकीच्या जीवनशैलीत वाढत चाललेला लठ्ठपणा आणि मधुमेह या समस्यांमुळे वजन कमी करण्यासाठी औषधांचा वापर झपाट्याने वाढला आहे. विशेषतः GLP-1 प्रकारातील इंजेक्शनला अनेक जण पसंती देताना दिसत आहेत. सोशल मीडियावरही या औषधांची मोठी चर्चा होत आहे. मात्र, या ट्रेंडसोबत काही गंभीर आरोग्यविषयक प्रश्नही पुढे येत आहेत.

ब्रिटनमधील प्रसिद्ध डॉक्टरांनी यावर महत्त्वाचे स्पष्टीकरण दिले आहे. त्यांच्या मते, ही औषधे थेट हाडांच्या पेशींना हानी पोहोचवत नाहीत. परंतु, वजन झपाट्याने कमी होणे हेच मुख्य कारण ठरते, ज्यामुळे हाडांची घनता कमी होऊ शकते.

जेव्हा शरीराचे वजन वेगाने घटते, तेव्हा हाडांवर येणारा दाब कमी होतो. हाडांना सतत लागणारे नैसर्गिक उत्तेजन कमी झाल्याने त्यांची ताकद कमी होऊ लागते. परिणामी, हाडे ठिसूळ होण्याचा धोका वाढतो.

JAMA या प्रतिष्ठित वैद्यकीय जर्नलमध्ये २०२४ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या संशोधनातही असेच निरीक्षण नोंदवले गेले आहे. ‘टिर्झेपेटाइड’ औषध वापरणाऱ्या व्यक्तींमध्ये खुब्याच्या हाडांच्या घनतेत केवळ १ ते २ टक्के घट आढळली. तज्ज्ञांच्या मते, ही घट इतर वजन कमी करण्याच्या पद्धतींसारखीच सामान्य आहे.

याचा अर्थ असा की, केवळ औषधांवर दोष टाकणे योग्य नाही. वजन कमी करण्याच्या कोणत्याही पद्धतीत—कठोर आहार, व्यायाम किंवा शस्त्रक्रिया—हाडे आणि स्नायूंवर काही प्रमाणात परिणाम होतोच.

मात्र, यामुळे घाबरण्याचे कारण नाही. योग्य काळजी घेतल्यास हा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येतो. तज्ज्ञांच्या मते, वजन कमी करताना शरीराला योग्य पोषण मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. विशेषतः प्रथिनांचे प्रमाण योग्य ठेवणे गरजेचे आहे.

यासोबतच, वजन उचलण्याचे व्यायाम (Weight Training) आणि चालणे, धावणे यांसारखे ‘इम्पॅक्ट’ व्यायाम हाडांना मजबूत ठेवण्यास मदत करतात. या प्रकारच्या व्यायामामुळे हाडांची निर्मिती करणाऱ्या पेशी सक्रिय राहतात.

सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, वजन कमी करण्याची गती नियंत्रित ठेवणे. आठवड्याला शरीराच्या एकूण वजनाच्या १ टक्क्यापेक्षा जास्त वजन कमी करण्याचा प्रयत्न टाळावा. हळूहळू आणि नैसर्गिक पद्धतीने वजन घटवणे हेच दीर्घकाळासाठी सुरक्षित मानले जाते.

एकूणच, वजन कमी करण्याची औषधे ही ‘जादूची गोळी’ नाहीत. त्यांचा वापर करताना योग्य आहार, नियमित व्यायाम आणि तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन आवश्यक आहे. अन्यथा, शरीरातील हाडांसारख्या महत्त्वाच्या घटकांवर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.