व्हेनेझुएलाचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो आणि त्यांची पत्नी अमेरिकेने अटक केल्याची मोठी बातमी समोर आली आहे. विशेष लष्करी कारवाईत त्यांना ताब्यात घेण्यात आल्याचं सांगितलं जात आहे. अमेरिकेचा दावा आहे की मादुरो यांच्यावर ड्रग तस्करी आणि गुन्हेगारीशी संबंधित गंभीर आरोप आहेत.मात्र अनेक देश आणि तज्ज्ञ यावर प्रश्न उपस्थित करत आहेत. कारण एका स्वतंत्र देशाच्या राष्ट्राध्यक्षांना अशा पद्धतीने अटक करणं हे आंतरराष्ट्रीय नियमांच्या विरोधात असल्याचं त्यांचं म्हणणं आहे.
ही कारवाई नेमकी का झाली?
अनेकांच्या मते ही कारवाई ड्रग्स किंवा कायद्यापुरती मर्यादित नाही.यामागचं मोठं कारण आहे — तेल आणि अमेरिकन डॉलर.जगात बहुतेक देश तेलाची खरेदी-विक्री डॉलरमध्ये करतात. यामुळे डॉलर मजबूत राहतो आणि अमेरिकेची आर्थिक ताकद टिकून आहे.
पेट्रोडॉलर म्हणजे काय?
काही वर्षांपूर्वी अमेरिका आणि सौदी अरेबिया यांच्यात करार झाला.
त्या करारानुसार —
तेलाचा व्यापार डॉलरमध्येच केला जाईल.बदल्यात अमेरिका संरक्षण देईल.यामुळे डॉलरला जगभर महत्त्व मिळालं.
व्हेनेझुएला अडचण का बनलं?
व्हेनेझुएलाकडे जगातील सर्वात मोठा तेलसाठा आहे.
पण त्यांनी तेलाचा व्यापार डॉलरऐवजी —
चिनी युआन
युरो
रशियन रुबल
यामध्ये सुरू केला.
याशिवाय —
डॉलर वापरणं कमी करण्याची घोषणा
BRICS गटात जाण्याची तयारी
चीन आणि रशियाशी जवळीक
या गोष्टी अमेरिकेला मान्य नव्हत्या.
आधी असंच कुठे घडलंय का? होय.इराकमध्ये सद्दाम हुसेनने डॉलरऐवजी युरो वापरण्याचं सांगितलं. थोड्याच काळात इराकवर हल्ला झाला. लिबियात गद्दाफीने नवं चलन आणायची कल्पना मांडली. यानंतर देशात युद्ध झालं आणि गद्दाफीचा अंत झाला. म्हणूनच आता अनेक जण व्हेनेझुएलाचं उदाहरण देत आहेत.
आज जग बदलत आहे.रशिया डॉलरशिवाय व्यापार करतोइराण अनेक वर्षांपासून तसंच करतोचीन स्वतःची पेमेंट व्यवस्था उभी करत आहे.BRICS देश एकत्र येत आहेत.यामुळे डॉलरची पकड हळूहळू सैल होत आहे.
पुढे काय होईल?
- व्हेनेझुएलात नवी सत्ता येईल का?
- तेल व्यवहार पुन्हा डॉलरमध्ये जातील का?
- देशात अस्थिरता वाढेल का?
- हे सगळं पाहणं महत्त्वाचं ठरणार आहे.
थोडक्यात निष्कर्ष
डॉलर टिकवण्यासाठी ताकद वापरली जाते, असा आरोप अनेक जण करत आहेत.व्हेनेझुएला ही एक घटना नसून, बदलत्या जगाचं चित्र आहे.जग आता हळूहळू एका नव्या आर्थिक दिशेने जात असल्याचं दिसत आहे.