नागपूर : हिंदू पंचांगानुसार यंदाचा मार्च महिना धार्मिक दृष्टिकोनातून अत्यंत महत्त्वाचा ठरत आहे. फाल्गुन अमावस्येची तिथी सलग दोन दिवसांपर्यंत असल्याने सर्वसामान्यांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला होता. पितृ तर्पण, श्राद्ध आणि इतर धार्मिक विधी नेमके कोणत्या दिवशी करावेत, याबाबत अनेक जण माहिती शोधत होते. त्याचबरोबर मराठी नववर्षाची सुरुवात करणारा गुढीपाडवा आणि चैत्र नवरात्री कधी सुरू होणार, याकडेही सर्वांचे लक्ष लागले होते.
अमावस्येचा अचूक कालावधी; संभ्रम का निर्माण झाला?
2026 मध्ये फाल्गुन अमावस्या 18 मार्च रोजी सकाळी 8 वाजून 25 मिनिटांनी सुरू होते आणि 19 मार्च रोजी सकाळी 6 वाजून 52 मिनिटांनी समाप्त होते. म्हणजेच अमावस्या तिथीचा प्रभाव दोन दिवसांपर्यंत राहतो.
यामुळेच धार्मिक विधींच्या तारखेबाबत संभ्रम निर्माण झाला. मात्र शास्त्रानुसार दुपारच्या काळात अमावस्या असणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. त्यामुळे 18 मार्च हा दिवस पितृ तर्पण, श्राद्ध आणि दानधर्मासाठी अधिक योग्य मानला जात आहे.
अमावस्येचे धार्मिक महत्त्व आणि पारंपरिक विधी-
हिंदू धर्मात अमावस्येला पितरांना समर्पित दिवस मानले जाते. या दिवशी पितर पृथ्वीवर येऊन आपल्या कुटुंबीयांकडून केलेले तर्पण स्वीकारतात, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
या दिवशी केले जाणारे प्रमुख विधी-
सकाळी स्नान करून सूर्यदेवाला अर्घ्य अर्पण
दुपारी पितृ तर्पण आणि पिंडदान
गुळ-तूप, खीर, पुरी यांचा नैवेद्य
भगवान शिव यांची पूजा, शिवलिंगावर जल व बेलपत्र अर्पण
पिंपळाच्या झाडाभोवती प्रदक्षिणा
गरजू व्यक्तींना अन्नदान
संध्याकाळी तुळशीसमोर दिवा लावून प्रार्थना
हनुमानजी यांची उपासना, हनुमान चालीसा किंवा सुंदरकांड पठण
या सर्व विधींमुळे पितरांची कृपा मिळते आणि कुटुंबात सुख-समृद्धी नांदते, अशी श्रद्धा आहे.
गुढीपाडवा 2026: मराठी नववर्षाची सुरुवात-
19 मार्च रोजी सकाळी अमावस्या समाप्त झाल्यानंतर चैत्र शुक्ल प्रतिपदेची सुरुवात होते. याच दिवशी गुढीपाडवा साजरा केला जातो.
गुढी उभारण्याचा शुभ मुहूर्त-
सकाळी 6:30 ते 9:00 (सूर्योदयानंतरचा सर्वाधिक शुभ कालावधी)
या वेळेत गुढी उभारणे अत्यंत मंगल मानले जाते. गुढी ही विजय, समृद्धी आणि नवचैतन्याचे प्रतीक आहे.
गुढीपाडव्याचे सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्त्व-
गुढीपाडवा हा सण केवळ नववर्षाची सुरुवात नसून, तो आनंद, सकारात्मकता आणि नवीन संधींचे प्रतीक आहे.
या दिवशी पारंपरिकरित्या:
घरासमोर बांबूवर रेशमी कापड, कडुलिंब, साखरेच्या गाठी आणि तांब्या-कलश लावून गुढी उभारली जाते
कडुलिंब-गूळ खाल्ले जाते — जीवनातील गोड-तिखट अनुभवांचे प्रतीक
नवीन उपक्रम, व्यवसाय किंवा शुभ कार्यांची सुरुवात केली जाते
हा दिवस साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक असल्यामुळे कोणत्याही शुभ कार्यासाठी विशेष मान्यता आहे.
चैत्र नवरात्रीचा प्रारंभ-
गुढीपाडव्याच्याच दिवशी म्हणजे 19 मार्चपासून चैत्र नवरात्री सुरू होते. हा उत्सव 27 मार्चपर्यंत साजरा केला जाणार आहे.
या काळात-
घटस्थापना केली जाते
देवीची उपासना आणि व्रत-उपवास
दुर्गासप्तशती पाठ आणि आराधना
चैत्र नवरात्रीला आध्यात्मिक शुद्धीकरण आणि शक्तीची उपासना यासाठी विशेष महत्त्व आहे.
निष्कर्ष-
यंदा अमावस्येच्या तिथीमुळे निर्माण झालेला संभ्रम जरी असला, तरी धार्मिक शास्त्रानुसार 18 मार्च हा तर्पणासाठी योग्य दिवस आहे. त्यानंतर 19 मार्च रोजी गुढीपाडव्याच्या रूपाने मराठी नववर्षाची सुरुवात होत आहे. योग्य मुहूर्तावर गुढी उभारून नववर्षाचे स्वागत केल्यास वर्षभर सुख, समाधान आणि समृद्धी लाभते, अशी श्रद्धा आहे.म्हणूनच, यंदाचा गुढीपाडवा केवळ सण नसून नव्या आशा, संकल्प आणि सकारात्मक ऊर्जेची सुरुवात ठरणार आहे.