समृद्ध सांस्कृतिक वारसा आणि प्रगत विकास यांचा सुंदर संगम साधणारे गोवा राज्य शिक्षण, नवोपक्रम आणि संस्थात्मक उत्कृष्टतेला प्राधान्य देणारे राज्य म्हणून ओळखले जाते. मुख्यमंत्री Pramod Sawant यांच्या नेतृत्वाखाली राज्याने उच्च शिक्षण क्षेत्र अधिक बळकट करण्यासाठी शैक्षणिक नेतृत्व, संशोधन आणि संस्थात्मक क्षमता विकासावर विशेष भर दिला आहे.
या दृष्टीकोनाला पुढे नेत, Directorate of Higher Education (DHE) यांनी 9 ते 13 मार्चदरम्यान गोव्यात Goa Institute of Management (GIM) यांच्या सहकार्याने Academic Leadership Programme (ALP) Series IV आयोजित केला. पाच दिवसांच्या या निवासी कार्यक्रमात देशभरातील विविध संस्थांमधील 34 वरिष्ठ प्राध्यापक सहभागी झाले होते. या कार्यक्रमामुळे ज्ञानविनिमय आणि सहकार्यात्मक शिक्षणासाठी एक प्रभावी व्यासपीठ उपलब्ध झाले.
या कार्यक्रमाचे मार्गदर्शन आणि रचना अनुभवी शैक्षणिक नेत्यांनी केली. यात Ajit Parulekar (संचालक, Goa Institute of Management), Niyan Marchon (प्राध्यापक व कार्यक्रम संचालक, Directorate of Higher Education, Government of Goa), Venkatesh Naga (डीन – अकॅडमिक्स, Goa Institute of Management) आणि N. Parameswaran (कार्यक्रम संचालक, Nurturing Future Leadership Programme – NFLP) यांचा समावेश होता. त्यांच्या अनुभव आणि मार्गदर्शनामुळे सहभागींचा शिकण्याचा अनुभव अधिक समृद्ध झाला.
नेतृत्व विकासासाठी तयार केलेल्या या कार्यक्रमात 15 हून अधिक सत्रे, गटचर्चा आणि समूह सादरीकरणांचा समावेश होता. सहभागी शिक्षकांनी शैक्षणिक प्रशासन, धोरणात्मक नियोजन आणि संस्थात्मक व्यवस्थापनातील समकालीन मुद्द्यांचा अभ्यास केला. तसेच नवोपक्रम आणि भविष्योन्मुख विचारांना प्रोत्साहन देणाऱ्या चर्चाही या कार्यक्रमात झाल्या.
या कार्यक्रमाची एक महत्त्वाची वैशिष्ट्य म्हणजे क्षमता विकास, परस्पर शिक्षण (cross-learning) आणि व्यावसायिक नेटवर्किंग यावर दिलेला भर. विविध संस्थांतील अनुभवी शिक्षकांना एकत्र आणून त्यांना अनुभव शेअर करण्याची, संस्थात्मक आव्हानांवर चर्चा करण्याची आणि एकमेकांकडून शिकत उपाय शोधण्याची संधी मिळाली. या संवादांमुळे भविष्यातील शैक्षणिक सहकार्यासाठी मजबूत व्यावसायिक नेटवर्कही निर्माण झाले.
Ministry of Education यांच्या Nurturing Future Leadership Programme (NFLP) या राष्ट्रीय उपक्रमाशी सुसंगत असलेल्या या कार्यक्रमाचा आधार “Everyone is a Leader” या तत्त्वज्ञानावर आहे. कार्यक्रमाच्या अभ्यासक्रमात धोरणात्मक निर्णयक्षमता, आर्थिक व्यवस्थापन आणि प्रभावी संस्थात्मक प्रशासन यांसारख्या नेतृत्व कौशल्यांवर विशेष भर देण्यात आला.
उच्च शिक्षण क्षेत्रातील झपाट्याने बदलणाऱ्या परिस्थितीचा विचार करून कार्यक्रमात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) आणि जनरेटिव्ह एआय (Generative AI) यांसारख्या भविष्योन्मुख विषयांचाही समावेश करण्यात आला. यासोबतच नैतिक नेतृत्व, लवचिकता (resilience) आणि मानवी नातेसंबंध यांवरील सत्रांमुळे प्रभावी शैक्षणिक नेतृत्वासाठी आवश्यक असलेले मानवी पैलूही अधिक बळकट झाले.
कार्यक्रमातील सहभागी शिक्षकांनीही आपले सकारात्मक अनुभव व्यक्त केले. Pratijnya Ajawan, Visvesvaraya Technological University, बेलगाव येथील प्राध्यापक, यांनी या कार्यक्रमाला अत्यंत समृद्ध आणि सहकार्यात्मक शिक्षणाचा अनुभव असे संबोधले.
त्या म्हणाल्या,“GIM येथे Nurturing Future Leadership Programme मध्ये सहभागी होण्याचा माझा अनुभव अत्यंत उत्कृष्ट होता. विविध तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन ऐकण्याची आणि त्यांच्या अनुभवातून शिकण्याची संधी मिळाली. शिक्षकांची काळजी घेण्यासाठी आणि आम्हाला एकत्र आणून सहकार्य व नव्या शक्यता निर्माण करण्यासाठी सरकारने केलेला प्रयत्न प्रशंसनीय आहे. हा या कार्यक्रमाचा सर्वात महत्त्वाचा लाभ ठरला.”
या कार्यक्रमात Malaviya Mission Teacher Training Programme (MMTTP) सारख्या राष्ट्रीय उपक्रमांचाही समावेश करण्यात आला आहे, ज्यामुळे राष्ट्रीय पातळीवरील सर्वोत्तम पद्धती गोव्याच्या शैक्षणिक व्यवस्थेत समाविष्ट करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
या कार्यक्रमातून नेतृत्व कौशल्ये, व्यापक दृष्टिकोन आणि मजबूत व्यावसायिक नेटवर्क मिळवून सहभागी शिक्षक आता आपल्या संस्थांमध्ये परतत आहेत. त्यांच्या या नव्या अनुभवामुळे अधिक गतिमान, समावेशक आणि कार्यक्षम शिक्षण वातावरण निर्माण होण्यास मदत होईल.
Academic Leadership Programme सारख्या उपक्रमांद्वारे शिक्षक आणि शैक्षणिक नेतृत्वामध्ये गुंतवणूक करून गोवा राज्य अधिक नवोपक्रमशील आणि भविष्यासाठी सज्ज उच्च शिक्षण व्यवस्था निर्माण करण्याच्या दिशेने सातत्याने पावले उचलत आहे.
